Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > Pošta u Kraljevini Jugoslaviji (1918-1941)

Pošta u Kraljevini Jugoslaviji (1918-1941)

Poštanska služba na današnjoj teritoriji Republike Srpske začeta je još u doba turske vladavine, a razvila se u relativno modernu službu tokom austrougarske okupacije. U tom periodu, koji je trajao nepunih sedam decenija, tuđinska vlast nije dozvoljavala domaćem stanovništvu, izuzev rijetkim pojedincima, da se zapošljava u poštama. Zato se s punim pravom može reći da je pošta u vrijeme Otomanske imperije i Austrougarske monarhije bila pošta stranaca na domaćem tlu.

Poslije Prvog svjetskog rata i proglašenja zajedničke države Srba, Hrvata i Slovenaca 1. decembra 1918. godine, cjelokupnoj tadašnjoj državnoj upravi i privredi poštanski, telegrafski i telefonski saobraćaj bio je od vitalnog značaja. Kada je riječ o poštanskom saobraćaju, teritorija današnje Republike Srpske je u poređenju sa drugim krajevima Kraljevine SHS, bila u izuzetno teškom položaju. Iako je na većem dijelu zajedničke države Južnih Slovena pošta bila u rukama domaćeg stanovništva, u tadašnjoj BiH, kao što je već pomenuto, poštanski kadar činili su stranci. Većina poštanskih službenika bila je iz Mađarske, Austrije, Čehoslovačke, Poljske, koji nakon sloma Austrougarske, nisu iskazali nikakvu volju da ostanu u novostvorenoj Kraljevini SHS. Tako je nastao ogroman deficit u stručnom poštanskom kadru.

Nakon sloma Austrougarske, u pošti je ostao raditi 291 strani poštanski službenik. Radna mjesta, koja su ostala upražnjena, popunjavana su putem konkursa, uz istovremeno organizovanje kurseva i drugih oblika stručnog osposobljavanja. Na ovaj način, ublažene su početne teškoće u funkcionisanju poštanskog saobraćaja u centralnoj pokrajini Kraljevine SHS,

Prelazni period u radu PTT sistema Kraljevine SHS trajao je od 1918. do 1921. godine. U to vrijeme poštanski saobraćaj obavljao se u skladu sa propisima koje su donijele vlasti Austrougarske, Srbije i Crne Gore. Osjećao se jak uticaj međunarodnih PTT foruma (u čijem članstvu je do 1918. godine bila i BiH) putem PTT konvencije, aranžmana i drugih akata kojima je regulisan međunarodni, a posredno i unutrašnji PTT saobraćaj.

Već početkom 1919. godine sreske vlasti zatražile su da se otvore pošte u Ugljeviku, Rudolfstalu (današnji Aleksandrovac) i Razboju. Zanimljivo je obrazloženje mještana o potrebi otvaranja pošte u Razboju. U tom obrazloženju se navodi da «...u selu postoji zadruga, Društvo pobratimstvo, Prosvjeta, tamburaški orkestar, škola sa tri učitelja, čitaonica, koja redovno prima 100 komada «Srpskog kola». Dali smo i 50 dobrovoljaca srpskoj vojsci, osnovali Odbor za prikupljanje dobrovoljnih priloga za dom Stepe Stepanovića, pa smatramo da smo zaslužili da u našem selu bude otvorena jedna poštanska štacija...»

Sve do početka Drugog svjetskog rata rađeno je na usklađivanju poštanske mreže sa potrebama društva i privrednim mogućnostima. U to vrijeme na osnovu novčanog poslovanja, izvršeno je diferenciranje pošta na glavnu zbirnu poštu i zbirne pošte. Glavna zbirna pošta na nalazila se u Banjaluci, a zbirne pošte u Brčkom i Novom Gradu.

U vrijeme Kraljevine SHS, prema prijemu pismonosnih i paketskih pošiljaka, postojala je podjela na ugovorne državne pošte, pomoćne pošte i ambulantne pošte. U ugovorne državne pošte svrstavane su one pošte «čiji godišnji promet nije prelazio 35.000 radnih jedinica». Kao radne jedinice računale su se: preporučene pošiljke, paketi, vrijednosna pisma, telegrami, novčane uputnice, mjesni i međugradski telefonski razgovori, radio-pretplatnici i slično. Ugovorne državne pošte nalazile su se u Rači, Bratuncu, Drinjači, Han Pijesku, Janji, Kozluku, Loparama, Mokrom, Palama, Rudom, Trnovu, Kostajnici, Aleksandrovcu, Kobašu, Budimlić Japri, Gornjem Ribniku, Hrvaćanima, Kozarcu, Ljubiji, Novoj Topoli, Srpcu, Avtovcu, Gackom i Humu.

Pomoćne pošte, u kojima su postojali optimalni uslovi pretvarane su u pomoćne državne pošte, dok su sve druge ukidane. Proces je trajao je sve do 1941. godine, do kada su i dotadašnje pomoćne pošte Stanari, Skender Vakuf (Kneževo), Ustikolina, Omarska, Šipovo i Gornja Slatina pretvorene u ugovorne pomoćne državne pošte.
Kada je 1929. godine Kraljevina SHS preimenovana u Kraljevinu Jugoslaviju, a kompletna država podijeljena na banovine, formirana je poštanska direkcija u Sarajevu, koja je obuhvatala užičku, zetsku, dubrovačku, tuzlansku, sarajevsku, mostarsku, travničku i vrbasku oblast. To je bila do tada nakrupnija administrativno-upravna podjela u oblasti poštanskog saobraćaja na teritoriji BiH. Finansijskim zakonom Kraljevine Jugoslavije za 1938/39. budžetsku godinu ministar za PTT saobraćaj dobio je ovlašćenje «...da može izvršiti sve prethodne radnje i preduzeti mjere za osnivanje direkcije pošte u Banjoj Luci za Vrbasku banovinu, ne opterećujući budžet državnih rashoda za ovu budžetsku godinu...». Međutim, do realizacije ove odredbe nikada nije došlo.

Dostava poštanskih pošiljaka «na dom» (običnih i preporučenih, novina i novčanih pisama, pošiljaka sa pouzećem, vrijednosnih pisama, telegrafskih i običnih uputnica) bila je uvedena još u doba Austrougarske okupacije u dvadesetak većih mjesta BiH. Ovaj način dostave prihvatila je i poštanska uprava Kraljevine SHS (Jugoslavije). Od 1920. godine bilo je određeno da sve poštanske stanice na području Direkcije pošta Sarajevo dostavljaju na dom uputničke iznose, vrijednosna pisma i vrećnjake (pakete malog obima i težine, koji su se stavljali u vreće), dok su pakete, na teritoriji današnje Republike Srpske dostavljale samo pošte u Banjaluci, Bileći, Bijeljini, Bosanskom Novom (Novom Gradu), Brčkom i Prijedoru.

Okosnicu poštanskog transporta u vrijeme Kraljevine Jugoslavije činile su pokretne ili ambulantne pošte u sastavu željezničkih kompozicija. Između 1920. i 1941. godine postojale su ambulantne pošte na relacijama: Sarajevo - Brod, Banjaluka - Zagreb, Bosanski Novi (Novi Grad) - Bihać, Prijedor - Knin, Vinkovci -Brčko, te Sarajevo – Višegrad - Užice – Čačak – Kraljevo - Stalać i Sarajevo –Valjevo – Lajkovac - Beograd.


U nepristupačnim planinskim krajevima, hercegovačkom kršu i na slabim putevima za dostavu poštanskih pošiljaka najčešće su korišćena primitivna saobraćajna sredstva: pješaci, tovarni i jahaći konji i kola sa konjskom zapregom. Pješaci i tovarni konji služili su za prenos pošiljaka na kraćim relacijama, dok su na dužim i lošim putevima pošiljke transportovane kolima sa konjskom zapregom, a na boljim saobraćajnicama to su činili privatni prevoznici, koji su posao transporta pošiljaka dobijali putem licitacija. Tako se na liniji Prnjavor - Derventa prevoz vršio jednom dnevno dvoprežnim kolima, a na liniji Poštanska zgrada Derventa - Željeznička stanica četiri puta dnevno u jednoprežnim kolima.

Već početkom dvadesetih godina
XX vijeka na mnogim rentabilnim linijama prevoz pošte vršili su automobili, a najfrekventnije su bile: Banjaluka - Okučani, Banjaluka -Jajce, Jajce - Mrkonjić Grad, Goražde - Ustiprača, Goražde - Foča Čajniče - Pljevlja, Tuzla - Zvornik, Tuzla – Brčko - Bijeljina, Zvornik - Vlasenica i Zvornik - Srebrenica. 

 
Copyright © 2011 POŠTE SRPSKE
Besplatan info telefon: 0800-50-50-8
Pređi na glavni sadržaj Post site root > Lat Pomoć (novi prozor) Istorijat
Lat > POŠTA > O pošti > Istorijat > portal > Posta_1918-1941